De woningbouw corporaties willen meer dan tien procent van de huizen in de 40 Vogelaar wijken gaan slopen de komende vijf jaar. Dat blijkt uit dit bericht in de NRC van afgelopen vrijdag.

De corporaties bezitten ruim 242.000 huizen in die Vogelaar wijken. Daarvan willen ze er 25.000 slopen en daarvoor in de plaats komen vooral koopwoningen terug.

Vanaf de lente vorig jaar, toen Ella Vogelaar de veertig wijken aanwees, is er een hoop gedoe geweest over de wijkaanpak, een van de parade paardjes van het nieuwe kabinet. Wie zou de miljarden die nodig waren voor de wijkaanpak betalen, het rijk, of de corporaties? En wie zou het voor het zeggen krijgen over de besteding, Vogelaar, de corporaties, bewoners van de veertig wijken of de betrokken gemeentes? En natuurlijk: hoe moeten die veertig achterstandswijken ook echt prachtwijken worden?

Inmiddels is het rookgordijn van Vogelaar’s wijkentour en het PR-imago van de prachtwijken verdwenen en wat er overblijft geeft weinig reden voor optimisme. Zelf ben ik er steeds meer van overtuigd dat dit kabinet de strop rond de nek van de sociale volkshuisvesting nog effe wat strakker aantrekt en dat de aanpak van de 40 wijken hooguit een schepje bovenop de herstructeringsplannen (lees massale sloop) gaat betekenen.

Allereerst hebben kabinet en kamer besloten om winstbelasting te gaan heffen op sociale activiteiten van corporaties. Volgens de tweede kamerfractie van de SP zal dat betekenen dat die corporaties zich nog meer gaan gedragen als commerciele projectontwikkelaars.

Op de tweede plaats lijken de zogenaamde Vogelaar gelden wel erg op een sigaar uit eigen doos als je het bekijkt vanuit huurders en vanuit gemeentes. De corporaties – na overleg met de gemeente – besluiten over de inzet van dit geld. In de praktijk betekent dat het vooral zal gaan om het onderbrengen van al voorgenomen investeringen onder het kopje “prachtwijk” en – zoals blijkt uit het genoemde NRC artikel – dus om sloop en duurdere nieuwbouw. Een flink deel van de mensen die nu in een van de 25.000 woningen woont die op de sloopnominatie staan zal die duurdere nieuwbouw (koop of huur) niet kunnen betalen en woont straks waarschijnlijk niet meer in de prachtwijk, maar in een andere achterstandswijk die dan weer over vijf jaar aangewezen wordt voor de wijkaanpak.

In Rotterdam is wethouder Schrijer verantwoordelijk voor de wijkaanpak. Zelf vind ik Schrijer de grootste tegenvaller in dit college. Hij is binnengehaald als daadkrachtig en veelbelovend bestuurder, maar heeft nog maar weinig laten zien. Wat ie wel heeft laten zien is dat ie behoorlijk schijt heeft aan de door de Rotterdammers gekozen gemeenteraad. In de commissies en in de raad verteld hij immer weer hetzelfde riedeltje over de ‘participatie-ladder’, is telkens weer te laat met z’n informatie aan de raad en bestuurt vooral door middel van goed-nieuws persberichten.

Over de wijkaanpak en de Vogelaar gelden zei Schrijer een half jaar geleden nog (op vragen van zijn eigen PvdA fractie) dat het zeker om EXTRA middelen zou gaan, dus bovenop bijvoorbeeld de investeringen van de corporaties in het Pact op Zuid. In een vergadering afgelopen maand van de commissie FIBS met de bazen van de grootste vijf coroporaties werd duidelijk dat dit absoluut het niet geval was. Op mijn vraag hierover zei Arjan Schakenbos, grootverdiener en bestuursvoorzitter van het WBR, klip en klaar dat voor de Vogelaarwijken op zuid de gelden al IN het pact zaten. Nul comma niks extra’s dus!

Bovendien wisten de corporaties te vertellen dat ZIJ in overleg met de wethouder zouden bepalen waar de Vogelaar investeringen heen zouden gaan, met als leidraad minimaal 75% aan investeringen in stenen (vooral sloop en duurdere nieuwbouw dus). De groots aangekondigde wijkactieplannen die Schrijer in oktober naar Vogelaar stuurde (met als titel: alle Rotterdammers vooruit) kunnen dus gevoegelijk in de prullenbak. Ik schreef zelf daarover al dat Schrijer in de plannen de bewoners vergeten was.

In plaats daarvan is er nu, vlak voor de kerst, een afspraak op hoofdlijnen gemaakt tussen het college en de Rotterdamse corporaties. We hebben als raadsleden dat accoord natuurlijk nog niet van Schrijer mogen ontvangen, maar kregen wel een brief van hem en wethouder Karakus aan minister Vogelaar. Daaruit blijkt DAT er een accoord is, dat de fysieke poot van de aanpak gedekt wordt door de corporaties, dat de gemeente en de corporaties een aanvullende claim leggen van vele miljoenen op het rijk en dat de gemeente Rotterdam in maart 2008 geen charter over de wijkaanpak met Vogelaar zal ondertekenen als er “geen toezeggingen komen van het rijk voor aanvullende financiering”.

In goed Nederlands betekent dit dat de corporaties hun berekening van de al bestaande fysieke investeringsplannen in de wijken bij Schrijer en Karakus op tafel hebben gelegd en duidelijk hebben gemaakt dat het geld voor de sociale investeringen uit de wijkactieplannen niet van hen maar van het rijk of de gemeente moeten komen. Oftewel: voorlopig gebeurt er niks anders en niks meer dan dat de corporaties sowieso al van plan waren.

Saillant detail is bovendien dat de Rotterdamse corporaties voor die fysieke investeringsplannen in de brief een voorbehoud maken “in verband met de vervoregde invoering van de vennootschapsbelasting”. Dat betekent volgens de brief waarschijnlijk een “forse aanslag op reeds geplande bedrijfsvoering”. Een paar maanden geleden beweerde Schrijer nog op vragen van mij in het actualiteiten-uur van de raad dat die vennootschapsbelasting voor de Rotterdamse corporaties en voor de wijkaanpak absoluut geen negatieve gevolgen zou hebben!

Kortom: er is dus geld voor de fysieke aanpak van de corporaties in de Rotterdamse krachtwijken. Maar dat wisten we al. Bovendien bestaat die aanpak voor een groot deel uit het slopen van goedkope woningen en nieuwbouw van duurdere koopwoningen. Voor de ‘extra’ sociale plannen uit “Rotterdammers Vooruit” is voorlopig nog GEEN geld. En als het kabinet de plannen met de vennotschapsbelasting voor sociale activiteiten van corporaties doorzet wordt het allemaal nog veel erger.

Huurders en bewoners van de Vogelaarwijken hebben het nakijken. Zij worden afgescheept met mooie verhalen en beloftes terwijl het slopen van hun woningen gewoon doorgaat en er verder weinig gebeurt. Volgens de brief van Schrijer aan Vogelaar “krijgen bewoners in dit proces een geeigende plek”. Maar ook daarvoor moet het rijk over de brug komen: “Wij vragen daarom van u het bedrag van 20 miljoen voor bewonersinitiatieven van uw departement zo spoedig mogelijk over de veertig krachtwijken te verdelen.”

Na alle PR en media geweld moeten de bewoners van de gemiddelde Vogelaarwijk het daarmee doen. Per bewoner komt dat neer op ongeveer 3-4 euro per jaar aan bewonersinitiatieven.

Meteen na het reces ga ik dat accoord opvragen en die zaak op de agenda zetten. Als deze wijkaanpak het kroonjuweel van dit kabinet en dit Rotterdamse college moet worden, dan is nog veel slechter dan zelfs IK had kunnen bedenken.