Werkloosheid, armoede, uitbuiting, slechte arbeidsomstandigheden? Dat is allemaal de komende decennia geen issue meer. Tenminste, als je afgaat op juichverhalen en rapporten die de afgelopen twee jaar weer meer en meer de ronde doen. Een voorbeeld is het rapport van de commissie Bakker. Werkloosheid is geen probleem tot 2040, het gaat er juist om dat we harder en langer gaan werken. Dick Pels schreef daar deze week een opinie stuk over in de NRC. Terecht stelt Pels dat er maar weinig aandacht in het rapport is voor de publieke sector en weinig perspectief voor “de noodzaak tot verhoging van de kwantiteit en de kwaliteit van publieke voorzieningen”.

In elke periode van hoogconjunctuur duikt dat verhaal weer op. De negatieve effecten van het kapitalisme zijn over en we gaan een periode in van louter kansen en uitdagingen. Dat was zo in de jaren vijftig en begin jaren zestig van de vorige eeuw. Nooit meer crisis. Totdat in de zeventiger jaren de oliecrisis en alles wat daar mee te maken had, iedereen weer met de neus op de feiten drukte. De tachtiger jaren werden een tijd van massale werkloosheid. Tien jaar later kwam het rotsvaste geloof in de “nieuwe economie”. De ICT sector en de kenniseconomie zouden gaan zorgen voor continue groei en vooruitgang. Op basis van dat geloof verkochten de Paarse kabinetten een flink deel van de publieke sector. Bovendien was het ruim baan voor de neoliberale economie en het inmiddels geherwaardeerde “ondernemerschap”. Nu is het verhaal dat werkloosheid geen probleem meer zal zijn. Wat er nog overgebleven is van de sociale zekerheid (WW) kan daarom maar beter afgebroken of geprivatiseerd worden. En wie desondanks aan de kant staat, is zelf schuld.

Hoe anders is de werkelijkheid. In Duitsland groeit de werkloosheid. De Deense economie is in een recessie beland. Denemarken is het Europese land met op dit moment het laagste werkloosheidscijfer. Maar “volgens economen in Kopenhagen zal de werkloosheid in de tweede helft van 2008 snel oplopen”. Eerder deze week berichtte het Financieel Dagblad al dat ook de Ierse economie richting recessie gaat en dat de aanstormende economische internationale crisis “dieper wordt dan verwacht”. Ook in Spanje en Groot-Brittannië tekent een recessie zich af.

In tijden van hoogconjunctuur roepen beleidsmakers, politici en liberale economen dat de arbeidsmarkt geliberaliseerd moet worden, de lonen gematigd om de inflatie te dempen, de sociale zekerheid repressiever om mensen te “stimuleren” om aan het werk te gaan en dat iedereen harder en langer moet werken omdat er tekorten aan arbeidskrachten dreigen.

In tijden van laagconunctuur is het verhaal uiteindelijk niet zoveel anders. De arbeidsmarkt moet flexibeler om ook de “outsiders” een kans te geven, de lonen gematigd want in slechte tijden moet iedereen de broekriem aanhalen, de sociale zekerheid is onbetaalbaar en harder werken moet om “onze” economie uit het slop te trekken.

Het kapitalisme is nog steeds het verhaal van de nieuwe kleren van de keizer. Prachtig, maar met een beetje gezond verstand is het niet moeilijk om er dwars doorheen te kijken. Alleen durft tegenwoordig bijna niemand dat meer hardop te roepen. He, naakt en niks! Het houdt armoede en honger in stand over de hele wereld en verpest het klimaat en het milieu. Daar moeten we eindelijk eens vanaf en in de richting van een maatschappij die gebruik maakt van alle talenten, menswaardig en solidair is.