De Rotterdamse wethouders Schrijer en Karakus reageerden gisteren als door een wesp gestoken op het NICIS rapport “Na de sloop“. De onderzoekers concludeerden dat sloop en nieuwbouw in de veertig Vogelaarwijken de problemen verplaatst naar aangrenzende wijken. Onderzoeksleider en hoogleraar Stadsgeografie Ronald van Kempen zei daarover in de Volkskrant: “In het meest positieve geval heb je over acht à tien jaar die veertig Krachtwijken iets verbeterd. Maar alles wijst erop dat je dan aangrenzende wijken hebt die er net zo slecht of slechter aan toe zijn dan die herstructureringswijken nu.”

Niks van waar zeggen Schrijer en Karakus. Ze gaan samen een brief sturen aan het onderzoeksinistituut. Schrijer: “Laat ze maar naar Rotterdam komen als ze durven.” Maar als bestuurders en politici zo getergd reageren op een wetenschappelijk onderzoek, dan is dat meestal een teken van zwakte en twijfel over het eigen beleid. Ook zonder het NICIS rapport was er overigens al veel twijfel en kritiek op Vogelaar’s aanpak. Zo heeft SP-Kamerlid Paulus Jansen keer op keer gewezen op de gevaren die een eenzijdige focus op de veertig probleemwijken met zich mee brengt. Zelf stelde ik een half jaar geleden al dat de PR wijken van Vogelaar toch vooral een voortzetting van de sloop en herstructurering zoals we die de afgelopen jaren kenden.

Dat de conclusies van de NICIS onderzoekers op geen enkele manier zouden opgaan voor de Rotterdamse herstructurering – zoals Schrijer beweert – is echt absolute onzin. Zoals altijd verwijst hij daarbij naar de aanpak van Hoogvliet. Over de herstructurering van Hoogvliet is veel meer te zeggen dan dat het enkel een succesverhaal is. Op dit moment lopen verschillende nieuwbouwprojecten in deze deelgemeente behoorlijk achter op schema en stagneert de vernieuwing. Maar de belangrijkste conclusie is dat de aanpak van Hoogvliet juist NIET model staat voor de herstructering in andere Rotterdamse wijken zoals Nieuw Crooswijk. In Hoogvliet ging het voor een belangrijk deel om slechte woningen die na de oorlog goedkoop en snel gebouwd werden. Met hele straten waar zo goed als niemand zich meer voor inschreef als er woningen leegkwamen. In Nieuw Crooswijk – maar hetzelfde geld voor de Horderwijkerveld, Schiebroek-Zuid, Vreewijk of de Afrikaanderwijk – is dat niet het geval. Gewilde woningen worden in Nieuw Crooswijk gesloopt om plaats te maken voor een Vinex-wijk aan de Kralingseplas.

Het onderzoek van NICIS stelt vooral dat het veel te gemakkelijk is om bij de effecten van de herstructering alleen te kijken naar de wijk die aangepakt is of wordt. De meerderheid van de oude bewoners komt niet meer terug omdat ze de hogere huren niet kunnen betalen of omdat ze niet twee keer willen verhuizen. Het zal na de nieuwbouw niet zo moeilijk zijn om aan te tonen dat het gemiddelde inkomen, het opleidingsniveau en het werkloosheidspercentage zich in Nieuw Crooswijk gunstig ontwikkeld hebben. Van de meer dan duizend Nieuw Crooswijkers die al vertrokken zijn, komen er waarschijnlijk minder dan tweehonderd terug in de wijk. De overige wonen nu in de omliggende wijken met veel goedkope huurwoningen zoals het Oude Noorden, Oud Crooswijk en Jaffa. Die laatste buurt staat overigens ook op de WBR nominatie om grotendeels gesloopt te worden.

Terecht zegt NICIS dat er reden is tot zorg: “Waterbedeffecten bestaan en kunnen de effectiviteit van gebiedsgericht stedelijk beleid ondergraven. De ogen sluiten voor dit soort effecten is gemakkelijk.” Die zorg gaat ook op voor Rotterdam. Schrijer en Karakus doen er beter aan om maar eens uit hun kinderlijke ontkenningsfase te komen. Ze zijn tenslotte niet aangenomen om problemen te ontkennen, maar om ze op te lossen.

De directeur van NICIS, Wim Hafkamp, pleit net als de SP landelijk voor een veel breder wijkenfonds: “Het nieuwe stedenbeleid zou moeten bestaan uit een wijkenfonds met daarin voldoende middelen om al die wijken aan te pakken. Dat is een proces van lange adem. Niet alleen het Rijk zou moeten investeren, ook de steden zelf, evenals maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven.”

Op de laatste raadsvergadering van dit politieke seizoen – komende donderdag – staat ook de Rotterdamse Vogelaar-aanpak op de agenda. Ik zal daarin verantwoordelijk wethouder Schrijer de belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit “Na de sloop” voorleggen. Dan hoeft ie niet te wachten met zijn verhaal totdat de onderzoekers naar Rotterdam “durven komen”.