Afgelopen woensdag had ik met een raadscommissie wonen een treffen met de directeuren van de Rotterdamse corporaties. Binnenkort gaan de gezamenlijke corporaties onderhandelen met het college van B&W om ’samenwerkingsafspraken’ te maken voor de komende vier jaar. Zij hebben daarvoor een ‘bod’ op tafel gelegd waarop het stadsbestuur moet reageren. Op veel punten pleitten de corporaties voor het verleggen van de koers in het huisvestingsbeleid van de afgelopen jaren. Omdat dat geen onverdeeld succes was. Maar vooral ook door gebrek aan geld bij de corporaties zelf.

Arjan Schakenbos (Woonstad) en Martien Kromwijk (Woonbron) vertrekken binnenkort allebei als directeur. Misschien moet ik een solliciteren?

Het college daarentegen legt de rekening voor een groter deel neer bij de corporaties. De coalitie van PvdA, VVD, D66 en CDA wil een paar honderd miljoen bezuinigen en denkt de problemen die dat geeft over de schutting te kunnen gooien. Zo staat in het coalitieakkoord: “Een slanke overheid willen wij bereiken door ons te concentreren op de uitvoering, stapeling van projecten te voorkomen, minder nieuwe regels en nieuw beleid, een meer specifieke en persoonsgericht inzet van middelen en een groter beroep op de zelfredzaamheid en meefinanciering van andere partijen
zoals corporaties, Rijk en bedrijfsleven.”

Waar in de afgelopen jaren de Rotterdamse corporaties veel tijd en energie staken in grootschalige herstructurering á la Nieuw Crooswijk en prestige-projecten als het SS Rotterdam, lijkt men zich voor de komende tijd meer te willen concentreren op de kerntaak: het beheren, onderhouden en verhuren van goede en betaalbare huisvesting voor de doelgroep. Ook daarbij speelt het gebrek aan financiële middelen een grote rol. De vrees is dat de positie van de corporaties door ‘omgevingsfactoren’ nog wel eens aanmerkelijk zwakker zou kunnen zijn dan nu gedacht. Als gevolg van Europese regelgeving mogen corporaties goedkopere huurwoningen straks wellicht alleen nog verhuren aan gezinnen met een inkomen van maximaal 33.000 euro. Dat zou een ramp zijn voor gezinnen die naar net boven zitten en een komen hebben tot zo’n 38.000 euro. Die kunnen moeilijk of niet een koophuis financieren, maar komen dan ook niet meer in aanmerking voor betaalbare huurwoningen. Daarnaast hebben de corporaties veel last van de kredietcrisis en de invoering van de vennootschapsbelasting, ook voor het bouwen en verhuren van sociale huurwoningen.

De verkoop van nieuwbouw en woningen uit het bestaande bezit is de afgelopen paar jaren tot een dieptepunt gedaald. Ook daaraan kunnen de corporaties voorlopig niet al te veel verdienen. De directeur van Vestia-Zuid gaf een voorbeeld van een nieuwbouw-project in Zuidwijk. Twee jaar na de oplevering was er welgeteld één van de 150 eengezinskoopwoningen verkocht. Behoefte aan het type woningen bleek er wel te zijn toen Vestia besloot de woningen te verhuren. Binnen no-time waren alle woningen bewoond.

De verschillen met wat de coalitie en het college wil zijn groot. Volgens het coalitieakkoord willen de vier partijen vooral verder op de weg van afbraak en vermindering van het aantal sociale huurwoningen in de stad. Tot 2030 wil het stadsbestuur toe naar een “verdeling van de woningvoorraad van 60 (middelduur-duur) staat tot 40 (goedkoop)”. Dat zou betekenen dat in die twintig jaar elk jaar zo’n 4-5000 goedkope woningen door sloop, nieuwbouw of samenvoeging/renovatie omgezet moeten worden naar dure of middeldure koopwoningen. In de praktijk betekent dat niet alleen een gigantische volksverhuizing én een groot tekort aan betaalbare huurwoningen, het is ook volstrekt niet realistisch.

Ook op andere punten verschillen de corporaties fors van mening met de gemeente. Bijvoorbeeld het zogenaamde scheefwonen. In het bod van de corporaties staat: “Het tegengaan van scheefbewoning is geen doel op zich, soms zorgt scheefbewoning juist voor het ’sociale kapitaal’ in een buurt. In die zin onderschrijven wij het uitvoeringsprogramma van de gemeente dus niet.” Ik ben het daar helemaal eens.

Een ander voorbeeld is de nadruk van dit en het vorige college op het aantrekken van een ‘rijkere’ bevolking op Rotterdam Zuid. De corporaties zeggen daar nu over: “wijzigen van de bevolkingssamenstelling door meer te mikken op midden- en hogere inkomensgroepen lijkt in deze situatie niet erg kansrijk. Deze zone (Rotterdam Zuid – LdK) kan de concurrentieslag met de suburbane gebieden als Barendrecht niet aan. We moeten primair uitgaan van de zittende bewoners en het gebied verder aantrekkelijk maken als startersmilieu.”

Ook die focus lijkt mij een stuk socialer en productiever dan wat het college de afgelopen jaren probeerde op Rotterdam Zuid, en de komende jaren het liefst wil doorzetten, maar dan met minder gemeentelijke middelen. Wat één van de grootste zorgen was op de bijeenkomst van afgelopen woensdag. Blijft er de komende jaren überhaupt nog wat over van de voor minstens tien jaar beloofde investeringen in de zogenaamde ‘achterstandswijken’? De gemeente gaat bezuinigen, de corporaties staan er financieel niet al te rooskleurig voor en het rijk? Tja, Wilders en Rutte hebben bij tal van gelegenheden geroepen dat ze die investeringen maar linkse hobby’s vinden. Achter de schermen hoopt Rotterdam dat in de bezuinigings-woede een uitzondering gemaakt wordt voor Rotterdam zuid. De zogenaamde commissie Deetman komt straks met aanbevelingen over hoe verder met de wijkaanpak. Rotterdam hoop dat daar een ‘bijzondere aanpak van Rotterdam Zuid’, inclusief de nodige geldstromen, uitkomt omdat op Rotterdam Zuid verschillende stedelijke problemen elkaar versterken. Of dat geld er ook echt komt, we zullen het zien. Zelf denk ik dat een rechts kabinet Rutte-Wilders-Verhagen de problemen op Zuid vooral zal verergeren doordat juist daar bezuinigingen op de zorg, de volkshuisvesting of de sociale zekerheid meteen keihard gevoeld gaan worden.

De afgelopen jaren heb ik op dit weblog vaak en veel kritiek gehad op het beleid van de Rotterdamse corporaties. Terechte kritiek, vind ik nog steeds. Afgelopen woensdag werd ik bijna enthousiast over de plannen van de corporaties, een speciale ervaring. Arjan Schakenbos (Woonstad) en Martien Kromwijk (Woonbron) vertrekken binnenkort allebei als directeur. Misschien moet ik een solliciteren? Ik realiseer me dat dat enthousiasme relatief is, afgezet tegenover de desastreuze plannen die Rutte I voor de volkshuisvesting in petto lijkt te hebben en het gebrek aan sociaal huisvestingsbeleid van de gemeente Rotterdam.