Volgens Maurice de Hond maakt samenwerking links electoraal niet sterker. Job Cohen proeft juist veel strijdbaarheid en vindt het tijd “om de krachten te bundelen”. De PvdA nodigt “alle progressieve partijen in ons land en alle maatschappelijke organisaties” op om deel te nemen aan de manifestatie ‘Een nieuw jaar, een ander Nederland‘ op 16 januari in Amsterdam. Emile Roemer riep de vakbeweging en de linkse politiek al eerder op om “eens verder kijken hoe we de komende tijd samen kunnen optrekken”.

Zelf denk ik dat de Hond met zijn onderzoek zowel gelijk als geen gelijk heeft. Een simpele optelsom van de bestaande linkse partijen is niet het antwoord op het meest rechtse kabinet ooit. Toch kan en moet links zichzelf in deze barre politieke tijd weer opnieuw uitvinden. Met Cohen zie ik veel strijdbaarheid en is het inderdaad hoog tijd om de krachten te bundelen. Dat gaat veel verder dan een samenwerking aan de top. Links moet weer links durven zijn en zich richten op het opbouwen van een sociale massabeweging voor emancipatie en maatschappelijke vooruitgang. Een beweging van onderop. Want de afstand van mensen die getroffen worden door de crisis en door het kabinet Rutte met de politieke leiders en de leiding van de vakbeweging is groot.

Binnen de verschillende stromingen van links is de afgelopen decennia veel gediscussieerd over de gevolgen van diepgaande maatschappelijke ontwikkelingen voor de positie van politiek links en voor de vakbeweging. De individualisering, de weg van fordisme naar toyotisme en van industrie naar dienstverlening, de globalisering van de economie, de tweedeling of zelfs versplintering van de arbeidersklasse, de val van de muur en de definitieve teloorgang van het reëel bestaande socialisme,  de bureaucratisering van de grote overheidsbedrijven, de privatisering en flexibilisering en niet te vergeten de effecten van de massa immigratie. Stuk voor stuk ontwikkelingen van groot belang waarover het debat absoluut verder gevoerd zal moeten worden.

Maar al die maatschappelijke ontwikkelingen veranderen op zichzelf weinig aan de idealen van links voor een eerlijke verdeling van macht, kennis en inkomen. Hoe is het enorme gebrek aan zelfvertrouwen van links te verklaren waar het gaat om die eigen idealen en uitgangspunten? Waarom zegt de PvdA niet ‘in de jaren dat links de drijvende politieke kracht was, waren de groeicijfers een stuk beter dan de afgelopen dertig jaar en is de sociale ongelijkheid afgenomen, links deed het op alle fronten beter? Waarom is de vakbeweging niet veel trotser en zuiniger op alle verworvenheden en zekerheden voor werknemers en uitkeringsgerechtigden die na de oorlog bereikt zijn? De sociale zekerheid en de publieke voorzieningen zijn het dubbel en dwars waard verdedigd te worden. Natuurlijk is het nodig om regelingen van tientallen jaren geleden aan te passen en te moderniseren waar dat nodig is. Maar dat is fundamenteel iets anders dan meebewegen met een rechtse afbraak politiek, onder het mom van hervormingen en het begrotingstekort van de overheid.

Links verhaal
Het antwoord van links op het succes van rechts hoeft minder ingewikkeld te zijn dan vaak gedacht. Als we beginnen met het formuleren van wat we  willen, met het soort toekomst die we voor ons zien, zijn we het dan niet al behoorlijk met elkaar eens? Zijn de zaken die we op korte termijn willen bereiken niet juist erg haalbaar?  Brede linkse samenwerking, politiek en op straat, kan vorm en kracht krijgen als we een eigen gezamenlijk verhaal hebben tegenover rechts en uiterst rechts.

De belangrijkste elementen van zo’n eigen gezamenlijk verhaal liggen voor de hand.
We willen dat inkomen, kennis en macht eerlijker verdeeld zijn. De afgelopen dertig jaar is de kloof tussen armen en rijk ook in Nederland fors gegroeid. Daar moet een einde aan komen. We beginnen met nivellering van inkomens , met armoedebestrijding en met het verbeteren van de positie van mensen met een laag of minimuminkomen.

We willen dat de meest essentiële voorzieningen als onderwijs, zorg, sociale zekerheid, volkshuisvesting en oudedagsvoorziening collectief, publiek en solidair georganiseerd zijn. Publieke voorzieningen moeten kwaliteit bieden en toegankelijk zijn voor iedereen. We weten al meer dan honderd jaar dat veel van wat een samenleving leefbaar en solidair maakt niet met marktwerking en concurrentie te verwezenlijken is. Goede en betaalbare huisvesting voor mensen met een laag inkomen: in een geliberaliseerde woningmarkt is dat een illusie. Fijnmazig, frequent en betaalbaar openbaar vervoer? Marktwerking haalt hooguit de krenten uit de pap en laat de ‘onrendabele’ maar maatschappelijk noodzakelijke verbindingen verdwijnen of aan de overheid over.

We willen dat er ook voor volgende generaties een toekomst is. De traditionele energiebronnen zijn eindig net als grondstoffen en de capaciteit van de aarde om alle afval en uitstoot te verwerken. We willen een transitie naar een duurzame economie en energieproductie. Dat is niet alleen reëel en mogelijk, het is vooral noodzakelijk, zeker als we echt eerlijk willen delen met zes miljard anderen op aarde.

We willen een ontspannen samenleving waarin uitsluiting en discriminatie bestreden worden. Het adagium van Margaret Thatcher voor de afgelopen dertig jaar (’there is no such thing as society’) willen we omdraaien: zonder samenleving kan niemand overleven.

Zelfvertrouwen
Als links zichzelf opnieuw wil uitvinden en weer een sociale beweging wil zijn voor emancipatie, dan moet links weer links én een beweging durven te zijn. Het opbouwen van zo’n beweging is mogelijk. Op de eerste plaats zal het een brede beweging moeten zijn, waarin we werken aan een linkse coalitie van op zijn minst de vakbeweging, de SP en dat deel van de PvdA dat weer naar links wil kijken. Op de tweede plaats zal het een beweging moeten zijn die aan de ene kant de kampioen wil zijn van de strijd voor deelbelangen, de cultuurliefhebbers, de studenten, de jeugdzorg, de gepensioneerden en het overheidspersoneel, maar aan de andere kant die deelbelangen samenbrengt in een gezamenlijk sociaal perspectief. Als derde zal er gewerkt moeten worden aan de te grote afstand tussen de mensen die getroffen worden door de crisis en de politieke leiders of de leiding van de vakbeweging. Het zal vooral ook een beweging van onderop moeten zijn.

Een strijdbaar 2011 toegewenst!