Afgelopen woendag was ik op bezoek bij bewoners in de Staringbuurt in Spangen. Woonstad Rotterdam heeft laten weten dat een groot deel van de buurt de komende jaren gesloopt zal worden ten gunste van koopwoningen. Natuurlijk geheel in lijn met de inmiddels behoorlijk afgekloven gentrification-visie van het Rotterdamse bestuur en de corporaties. Wat me opviel was dat iedereen die ik sprak aangaf het erg naar de zin te hebben in de buurt. Mensen met een Turkse, Marokaanse, Surinaamse achtergrond, allemaal hetzelfde positieve verhaal over de buurt en de buren. “De buurman heeft vorige week mijn auto nog gewassen”, vertelde een wat oudere Surinaamse dame enthousiast.

Het beeld dat ik van de Staringbuurt kreeg, heb ik de afgelopen jaren vaker gehoord in meer Rotterdamse volksbuurten die op de nominatie stonden voor herstructrering en sloop. Toen het slecht ging in de wijk – drugrunners, overvallen, vervuiling – hebben veel van de huidige bewoners hun best gedaan er desondanks nog wat van te maken. Nu het beter gaat moeten ze binnen een paar jaar uitzien naar een andere woning in een andere wijk. Alles wat er gegroeid en opgebouwd is aan ‘nieuwe’ sociale samenhang en begrip is dan in een klap weer verdwenen.

Grote sprong voorwaarts?
De situatie in de Staringbuurt deed me denken aan de discussie die ik de afgelopen maanden gevoerd heb in de gemeenteraad over het rapport van de commissie Deetman-Mans over Rotterdam Zuid, “Kwaliteitssprong Zuid: ontwikkeling vanuit kracht“.  Naar aanleiding van dit rapport orginiseerde een speciale raadscommissie een aantal hoorzittingen over de ervaringen met het Pact op Zuid en wat er nodig is om de problemen van Zuid de komende tien, vijftien jaar succesvol aan te pakken. Bestuurders van de corporaties, professionals in het welzijnswerk, onderwijs en jongerenwerk, deelgemeentes, een enkele bewoner van Zuid, ze gaven allemaal hun mening over de aanpak in de afgelopen jaren en wat er nodig is de komende tijd.

Wat beleidsmakers en professionals op hun netvlies hebben als het gaat om de zeven zogenaamde focus-wijken is behoorlijk dubbel. Aan de ene kant is er de vaste overtuiging dat die wijken er nu nog slechter voor zouden staan zonder de wijkaanpak van de afgelopen jaren. Met alle gemaakte fouten en gebleken onmacht is er al met al een positieve evaluatie van de eigen rol. Aan de andere kant kunnen diezelfde beleidsmakers niet anders dan toegeven dat hun eigen statistieken en instrumenten (veiligheidsindex, sociale index) niet veel verandering aangeven. Op basis daarvan wordt vervolgens een behoorlijk dramatisch beeld neergezet van wijken als Carnisse, Hillesluis of de Tarwewijk. Natuurlijk ook om de geldstroom die met dit kabinet snel opdroogt nog enigzins in stand te houden. Maar vooral omdat een groot deel van die professionals met een zeker dedain kijkt naar de bewoners van de betreffende wijken. Laag opgeleid, veel werkloosheid, schulden, problemen ‘achter de voordeur’. Eigenlijk, is dan de redenering. is de enige oplossing om een substantieel deel van die bewoners te vervangen nieuwe bewoners, type middenklasse.

Die mantra in de Rotterdamse stedelijke politiek (’Het komt pas goed met de stad met meer middenklasse en meer hoger opgeleiden’) kent veel verschillende schakeringen, maar blijkt nog behoorlijk dominant in dit soort discussies. In het voorlopige slotdebat over de grote sprong voorwaarts op Zuid leidde dat tot een motie van Leefbaar Rotterdam waarin gepleit werd voor nieuwe maatregelen om ‘de instroom van kansarmen’ in de zeven focuswijken te beperken. Die motie werd uiteindelijk aangenomen omdat ook het grootste deel van de PvdA-fractie voorstemde. Mijn inbreng (’over welke mensen hebben we het dan precies’, ‘gaan we een hek of muur om die wijken bouwen’, ‘het gaat er niet om mensen te weren, maar samen met hen bestaande problemen op te lossen’) bracht een deel van die fractie nog wel aan het twijfelen.

Het al dan niet ‘goedbedoelde’ dédain van de progressieve professional ligt eigenlijk heel dicht bij wat je zou kunnen zien als één van de drijvende krachten achter de opkomst van nieuw rechts in Nederland, het revanchisme van de middenklasse.

Nu (breed) links niet anders kan dan de politieke polarisatie aan te gaan met rechts breekt die halve capitulatie voor de ideologie van rechts keihard op. Links is losgezongen van de grote groep stedelingen die door rechts verder op achterstand komt. In plaats daarvan zou links voor de volle honderd procent moeten kiezen voor juist die mensen en voor het versterken van het positieve verhaal als in de Staringbuurt. In een stad als Rotterdam zijn we al lang voorbij het multiculturele drama van Scheffer. In plaats daarvan zijn er multicurele succesverhalen maar dreigt een sociaal drama.